سبد خرید شما خالی است.
تشخیص سرطان در حال تجربه یک تحول بنیادین است. روشهای سنتی پاتولوژی که بر پایه بررسی دستی اسلایدها زیر میکروسکوپ انجام میشوند، بهتدریج در حال جایگزین ...
پاتولوژی (pathology) در اصل به معنای آسیبشناسی است و به مطالعه و شناسایی اختلالات عملی و تغییرات ساختاری بافتها میپردازد .
به طور کلی آسیبشناسی یا پاتولوژی شاخهای از علم پزشکی است که اثر بیماریها و آسیبهای فیزیکی بر بافت بدن را بررسی میکند.
پاتولوژیست فردی است که تغییرات مولکولی و ساختاری بافت بدن را با استفاده از ابزارهای آزمایشگاهی و روشهای رنگآمیزی بافت زیر میکروسکوپ مشاهده میکند. پاتولوژیستها متخصصان پزشکی هستند که به مطالعه علت و پیشرفت یک بیماری یا آسیب فرد بیمار کمک میکنند. آنها معمولاً در یک تخصص فرعی خاص، متخصص هستند و اغلب به سایر پزشکان در تشخیص، پیش آگهی و درمان شرایط کمک میکنند.
این روش کمک بسیاری به تشخیص خوشخیمی تودههای سلولی یا تعیین مرحله رشد آنها میکند. این شاخه از علوم پزشکی را میتوان بر اساس نوع نمونه، اندام درگیر و سیستم فیزیولوژیکی آسیب دیده به انواع مختلف تقسیم کرد. برای مثال سیتولوژی آسیبهای سلولی، هماتولوژی بیماریهای بافت خون، رنال پاتولوژی آسیبهای کلیه و اورال پاتولوژی آسیبهای سیستم دهان و حلق را بررسی میکند.
بدیهی است در هنگام بروز یک بیماری، تغییراتی در بافتهای مختلف بدن ایجاد میشود که در واقع مطالعه همین تغییرات مبنا و اساس پاتولوژی را تشکیل میدهد.
به چگونگی این تغییرات پاتوژنزیز (pathogenesis)میگویند که به دو گروه تشریحی و بالینی تقسیم میشود.
پاتولوژی ۴ جنبه مهم از یک بیماری را بررسی میکند که عبارتند از:
۱. اتیولوژی (علت شناسی)
۲. پاتوژنز (مکانیسم ایجاد)
۳. مرفولوژی (ریخت شناسی)
۴. اهمیت بالینی
درباره اینکه پاتولوژی یا آسیبشناسی چگونه انجام میشود باید گفت آزمایشات پاتولوژی طیف گستردهای دارد و دارای مراحل متفاوتی است. مثلا در خصوص نمونههای بافتی گرفته شده از بدن، پزشک پاتولوژیست به ترتیب کارهای زیر را انجام میدهد؛
پاتولوژی یا آسیبشناسی را میتوان به انواع عمومی، آناتومی یا تشریحی، بالینی، مولکولی، خونشناسی و میکروبیولوژی تقسیم کرد. متخصصان تمام این رشتهها نمونههای بافتی آسیبدیده یا مشکوک به آسیب را با روشهای تقریبا مشابه بررسی میکنند.
اما سه گروه اصلی پاتولوژی عبارتند از:
• آسیبشناسی تشریحی
• آسیبشناسی بالینی
• آسیبشناسی مولکولی
پاتولوژی بالینی علاوه بر بافتهای سلولی، مایعات بدن (خون، لنف، مایع مغزی-نخاعی و ادرار) را بهوسیله ابزارها و روشهای شیمی، میکروبیولوژی پزشکی، میکروبیولوژی و مولکولی بررسی میکند. متخصصان این رشته تغییرات تعداد سلولهای خونی، فاکتورهای انعقادی و تغییر الکترولیتهای مایعات بدن را بررسی میکنند. پاتولوژیستهای بالینی در رشتههای میکروبیولوژی، هماتولوژی یا بانک خون آموزش میبینند. اما اطلاعات آنها به اندازه متخصصان هر یک از این رشتهها نیست.
در این بخش متوجه شدیم معنی و انواع پاتولوژی چیست. اما با چه روشهایی میتوان این تغییرات بافتی را بررسی کرد؟ آزمایشات پاتولوژی به دو بخش بررسی مایعات بدن و بافتها (نرم و سخت) تقسیم میشود که روش آمادهسازی نمونه و بررسی متفاوتی دارد. آنالیز خون، ادرار، مایع مغزی نخاعی و مایع آمونیتیک جنین ازجمله آزمایشهای پاتولوژی بالینی هستند. در ادامه این مطلب توضیح میدهیم آزمایشهای متداول پاتولوژی یا آسیبشناسی چیست.
در آزمایش خون پاتولوژی، خون را که بافت مایع بدن است و وظیفه حمل موادغذایی (گلوکز، کلسترول، اسیدهای چرب و آمینواسیدها)، فاکتورهای تنظیمی (هورمونها و پروتئینهای انعقادی) و گازهای تنفسی (اکسیژن و دیاکسید کربن) را بر عهده دارد. این بافت بستری برای انتقال سلولهای ایمنی به بافتهای آسیبدیده است و الکترولیتهای آن در تنظیم فشار اسمزی بدن نقش دارند. به همین دلیل در آزمایش بررسی غلظت تعداد سلولها، نسبت سلولها به مایع پلاسما، آنزیمها و مولکولهای متابولیک این بافت اطلاعات زیادی در مورد وضعیت سلامت بیمار در اختیار پزشکان قرار میدهد.
ادرار ترکیبی از آب، الکترولیتها و متابولیتهای محلول است. بررسی ویژگیهای ظاهری این مایع (رنگ، بو و اسمولاریتی) و تغییر ترکیب آن در به تشخیص بیماریهای کلیه، کبد، مثانه و مجاری ادراری کمک میکند.
مایع مغزی-نخاعی (CSF) مایعی شفاف است که در اطراف مغز و نخاع قرار دارد. وظیفه این مایع محافظت از مغز و نخاع، تامین مواد غذایی و انتقال گازهای تنفسی است. آزمایش مایع مغزی-نخاعی به تشخیص عفونتهای دستگاه عصبی (مننژیت)، تومورهای سیستم عصبی مرکزی یا متاستاز، بیماریهای خودایمنی سیستم عصبی مرکزی و بیماریهای تحلیل مغز (آلزایمر) کمک میکند.
آزمایش مایع آمونیتیک (Amniocentesis) یکی از آزمایشهای زمان بارداری است که بهوسیله آن میتوان اختلالهای ژنتیکی و عفونت احتمالی جنین را تشخیص داد. به علاوه از این روش برای بررسی تکامل ریه قبل از تولد استفاده میشود. این آزمایش پاتولوژی در آزمایشگاههای ژنتیک و توسط متخصصان این رشته انجام میشود. در این آزمایش سوزن باریک و بلندی وارد ناحیه شکمی میشود و با عبور از غشای آمونیون بخشی از مایع اطراف جنین را خارج میکند. از سلولهای جنینی موجود در این مایع برای بررسی ژنهای جنین و تشکیل کاریوتایپ بهره برده میشود.
نئوپلازیا یا سرطان به معنی رشد کنترلنشده و غیرطبیعی سلولها یا بافتهای بدن است. به توده سلولی تشکیل شده در پایان این فرایند نئوپلاسم یا تومور گفته میشود. اما دلیل این تغییرات پاتولوژی چیست؟ این بیماری به دلیل جهش در ژنهای کنترل چرخه سلولی ایجاد شده و ممکن است به نسلهای بعدی منتقل میشود. این توده ممکن است خوشخیم (Benign Tumors) یا بدخیم (Malignant Tumors) باشد.
جواب یا گزارش پاتولوژی یک گزارش پزشکی در مورد یک بخش از بافت، خون یا عضو بدن است که از بدن شما خارج شده است. نمونه توسط یک پاتولوژیست تجزیه و تحلیل میشود و سپس گزارش آسیبشناسی را به پزشکی که گزارش را درخواست داده یا این روش را انجام داده است، مینویسد.
زمان جوابدهی گزارشات پاتولوژی یا آسیبشناسی سه الی چهار روزه و در صورت نیاز به بررسی بیشتر نمونه تا یک هفته زمان احتیاج است.
یک آسیب شناس (پاتولوژیست)، بدن و برخی اعضای داخلی جنین سقط شده را در هنگام کالبد شکافی مورد ارزیابی قرار میدهد. این بررسی ممکن است مشخص کند آیا یک اختلال مادرزادی در تولد جنین مرده نقش داشته است یا خیر. همچنین آسیب شناس از نزدیک جفت و بند ناف جنین را بررسی کرده و به دنبال شواهدی از عفونت های ویروسی یا باکتریایی و یا سایر ناهنجاری های موجود در خون جنین میگردد. این گزارش آزمایش هر گونه یافته یا فقدان آن را مستند کرده و در اختیار پزشک قرار میدهد.
پاتولوژیست، تشخیصدهنده قطعی بسیاری از بیماری هاست. آزمایش پاتولوژی از اهمیت بالایی برخوردار است و با این آزمایش، پزشک از تغییر سطح سلولهای بدن و همچنین وجود سلول سرطانی و مشکلزا مطلع میشود. این آزمایش میتواند تا حدود زیادی پزشک متخصص را از وضعیت سلامت بدن آگاه سازد. جواب این آزمایش تاثیر بسیار زیادی بر روی نحوه تشخیص پزشک و همچنین بهترین روشی که برای درمان انتخاب میکند دارد.
